Model stawania się osobą dwujęzyczną. Studium przypadku

Język zawsze istnieje i funkcjonuje w określonym kontekście kulturowym, służąc zaspokajaniu różnorodnych komunikacyjno-poznawczych potrzeb człowieka [Gajda 1998, 84]. Ów kontekst stanowi kultura, rozumiana jako „(...) całokształt materialnego i duchowego dorobku ludzkości gromadzonego, utrwalanego i wzbogacanego w ciągu jej dziejów, przekazywanego z pokolenia na pokolenie (...)” [Słownik 1978–1981, 1083]. Językowi nie bez powodu przypisuje się specjalne miejsce w wielkiej rodzinie dziedzin kultury. Jest on bowiem obecny we wszystkich jej sferach takich jak: życie codzienne, nauka, religia, filozofia, sztuka, polityka, administracja itd. [Lipiec 1998, 159].

Przemiany językowe współczesnej wsi

W polskim językoznawstwie dominuje pogląd, że gwara i język literacki to dwa odrębne systemy językowe, które w mniejszym lub większym stopniu podlegają różnorodnym przeobrażeniom, ewoluując w czasie i przestrzeni [Kurek 1998, 169]. W tym zakresie mieściłyby się one w nurcie ogólnych przemian obserwowanych we wszystkich językach słowiańskich.

Język jako środek komunikacji międzyludzkiej

Podstawowym a zarazem najważniejszym środkiem komunikacji międzyludzkiej jest język. W Encyklopedii językoznawstwa definiuje się go jako „(...) abstrakcyjny system znaków (prymarnie dźwiękowych, wtórnie pisanych i innych) służący do porozumiewania się w obrębie danej społeczności (...)” [Encyklopedia językoznawstwa 1999, 269]. Język jest wytworem licznych pokoleń ludzi, regionów, kultur, klas, warstw i zawodów [Lubaś 1979, 23]. Stanowi własność wszystkich, umożliwiając tym samym osiąganie celów osobistych i grupowych. Towarzyszy ludziom w indywidualnym rozwoju, pozwalając na pełniejszą samorealizację. 

Inteligent, czyli kto?

„W dziejach każdego narodu można znaleźć jakieś zjawisko niepowtarzalne, znamienne dla losów tej jednej społeczności. Takim znakiem identyfikacyjnym najnowszej historii Polski stał się fenomen inteligencji” – pisała Daria Nałęcz we wstępie do Snu o władzy [Nałęcz 1994, 5]. Prace podejmujące temat inteligencji mają niemal tak długą historię jak dzieje tej warstwy społecznej[1]. Niewiele jest w polskim piśmiennictwie kwestii poruszanych równie często i jednocześnie budzących tak wiele kontrowersji. 

Czym jest przełączanie kodu językowego?

Przemiany, jakie dokonały się w Polsce po drugiej wojnie światowej, sprawiły, że gwara przestała odgrywać na wsi rolę jedynego kodu językowego. Obecnie wielu użytkowników systemu dialektalnego zna także polszczyznę ogólną. Zwykle nie posiadają oni jednak pełnej kompetencji w zakresie języka literackiego. Większość mieszkańców wsi wprowadza do swoich wypowiedzi jedynie niektóre, najbardziej charakterystyczne elementy systemu ogólnopolskiego. Rezultatem takiego stanu rzeczy jest niezwykle złożony obraz językowy współczesnej wsi [Kucharzyk 2003, 71].